HOME    GRAMMATIK     LINKS     METRIK     REALIEN     SCHRIFTSTELLER

Oratio obliqua Beispiele

Caesar, BG 1, 13

Caesar, BG 1, 14

Caesar, BG 1, 17

Caesar, BG 1, 18

Caesar, BG 1, 20

Caesar, BG 1, 30

Caesar, BG 1, 31

Caesar, BG 1, 34

Caesar, BG 1, 35

Caesar, BG 1, 36

Caesar, BG 1, 40

 

Caesar, BG 1, 13    (Übersetzung)

13 (2) Is ita cum Caesare egit:

(3) si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios, ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; (4) sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. (5) Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii, qui flumen transissent, suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. (6) Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. (7) Quare ne committeret, ut is locus, ubi constitissent, ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet.

13 (2) egit: 3.P.Sg.Perf.akt.: er verhandelte = Nebenzeit

(3) faceret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von si (Parallelfutur) - Cf.: 2d gleichztg. (dir.: Futur)

ituros, futuros: Akk.Pl.m.Inf.Futur  - Cf.: 1a - AcI: Helvetios ituros..futuros (esse)

constituisset, voluisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf. - Cf.: 2d vorztg. (dir.: Futur ex.)

(4) persequi: Inf.Praes.abhg.von perseveraret.

perseveraret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.  - Cf.: 2d gleichztg. (dir.: Futur)

reminisceretur: 3.P.Sg.Konj.Imperf.  - Cf.: 2a (dir.: Imperativ)

(5) adortus esset: 3.P.Sg.m.Konj.Plsqupf abhg.von quod - Cf.: 2d vorztg.

transissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.abhg.von qui - Cf.: 2d vorztg.

ferre: Inf.Praes.akt.abhg.von possent

possent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von cum causale

tribueret, despiceret: 3.P.Sg. Konj.Imperf.  - Cf.: 2a

(6) didicisse: Inf.Perf.  - Cf.: 1a - AcI: se...didicisse

contenderent, niterentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von ut

(7) committeret: 3.P.Sg. Konj.Imperf.  - Cf.: 2a (dir.: Verbot: ne + Konj.Perf. oder noli + Inf.)

constitissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.abhg.von ubi - Cf.: 2d vorztg.

caperet, proderet:  3.P.Sg.Konj.Imperf.akt. abhg.von ut

13 (2) Is ita cum Caesare egit: 

(3) si pacem populus Romanus cum Helvetiis faciet, in eam partem ibunt atque ibi erunt Helvetii, ubi eos constitueris atque esse volueris; (4) sin bello persequi perseverabis, reminiscere et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. (5) Quod improviso unum pagum adortus es, cum ii, qui flumen transierant, suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut tuae magnopere virtuti tribueris aut nos despexeris! (6) Nos ita a patribus maioribusque nostris didicimus, ut magis virtute contendamus quam dolo aut insidiis nitamur. (7) Quare ne commiseris (noli committere, ut hic locus, ubi constitimus, ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen capiat aut memoriam prodat!

 

Caesar, BG 1, 14     (Übersetzung)

14 (1) His Caesar ita respondit:

eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res, quas legati Helvetii commemorassent, memoria teneret, atque eo gravius ferre, quo minus merito populi Romani accidissent; (2) qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret, quare timeret, neque sine causa timendum putaret. (3) Quodsi veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? (4) Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. (5) Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. (6) Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea, quae polliceantur, facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis, quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciant, sese cum iis pacem esse facturum. (7) Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse, uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit.

(1) his (legatis)     respondit: 3.P.Sg.Perf.akt.:  er antwortete = Nebenzeit

dubitationis: Gen.part.abhg.von minus     dari: Inf.Praes.pass.:  - Cf.: 1a - AcI: (id)...dari

commemora(vi)ssent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.akt.abhg.von quas  - Cf.: 2d vorztg. 

teneret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von quod  - Cf.: 2d gleichztg.    ferre: Inf.Praes.akt.   - Cf.: 1a - AcI: (se)...ferre

accidissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.akt.abhg.von  - was?: (eae res)  - Cf.: 2d vorztg.  eo gravius...quo minus: je...desto

(2) Qui: rel.Anschluss (populus Romanus)     (conscius) fuisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.abhg.von si (Irr.d.Vergh.)

alicuius iniuriae: Gen.abhg.von conscius     alicuius cf.Zusatz    fuisse: Inf.Perf.  - Cf.: 1a - AcI  - direkt: non fuit difficile

deceptum (esse): Akk.Sg.m.Inf.Perf.pass.   - Cf.: 1a - AcI: (eum = populum Romanum)...deceptum (esse)

commissum (esse): Akk.Sg.n.Inf.Perf.pass.abhg.von intellegeret +AcI: neque (quicquam)...commissum (esse)

intellegeret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von quod (kaus.)  - Cf.: 2d gleichztg    

timeret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von quare (Sollfrage  - Cf.: 2d gleichztg

(3) oblivisci: Inf.Praes.abhg.von vellet + veteris contumeliae: Gen.mem.     vellet: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von quod si - Cf.: 2d gleichztg.

tempta(vi)ssent, vexa(vi)ssent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.akt.abhg.von quod  - Cf.: 2d vorztg.

num deponere posse: Rhetorische Frage, Satzinhalt = Aussage, daher AcI

deponere: Inf.Praes.akt.abhg.von posse     posse: Inf.Praes.  - Cf.: 1a - AcI: (se = Caesarem....posse)

(4) Quod: fakt.: wenn     gloriarentur, admirarentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.  - Cf.: 2d gleichztg   

tulisse: Inf.Praes.akt.abhg.von admirarentur + AcI: se (dir.Refl)....tulisse

 

(5) consuesse: Inf.Perf. - Cf.: 1a - AcI: consuesse...deos immortales 

doleant: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von quo: Tempuswechsel - eine allgemeingültige Sentenz  - Cf. 5c

velint: 3.P.Pl.Konj.Praes.  - Cf.: 2d gleichztg     concedere: Inf.Praes.abhg.von consuesse

 

(6) sint: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von  cum causale

dentur: 3.P.Pl.Konj.Praes.pass.abhg.von si - Tempuswechsel  - Cf. 5a

polliceantur:  3.P.Pl.Konj.Praes.pass.abhg.quae  - Cf.: 2d gleichztg.

facturos (esse): Akk.Pl.m..P.P.abhg.von intellegat +  AcI: (eos)...facturos esse

intulerint: 3.P.Pl.Konj.Perf.akt.  - Cf.: 2d vorztg. 

satisfaciant: 3.P.Pl.Konj.Praes.akt..abhg.von si - Tempuswechsel  - Cf. 5a

facturum esse: Akk.Sg.m.Inf.Futur akt.   - Cf.: 1a - AcI: sese...facturum esse

 

(7) respondit: 3.P.Sg.Perf.akt.:  er antwortete = Nebenzeit

institutos esse:Akk.Pl.m.Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: Helvetios...institutos esse accipere, dare: Inf.Praes.akt.abhg.von consu(ev)erint

consu(ev)erint: 3.P.Pl.Konj.Perf.     esse: Inf.Praes.  - Cf.: 1a - AcI: populum Romanum testem...esse

dato: Abl.Sg.m.P.P.P. zu responso: Abl.abs.     discessit: 3.P.Sg.Perf.akt

 

14 (1) His Caesar ita respondit:

eo mihi minus dubitationis datur, quod has res, quas legati Helvetii commemora(ve)runt, memoria teneo, atque eo gravius fero, quo minus merito populi Romani acciderunt; (2) qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisset difficile cavere; sed eo deceptus est, quod neque commissum a se intellegebat, quare timeret, neque sine causa timendum putabat. (3) Quod si veteris contumeliae oblivisci volo/velim, num etiam recentium iniuriarum, quod me invito iter per provinciam per vim temptavistis, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexavistis, memoriam deponere possum? (4) Quod vestra victoria tam insolenter gloriamini quodque tam diu vos impune iniurias tulisse admiramini, eodem pertinet. (5) Consueverunt enim dii immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci volunt, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. (6) Cum ea ita sint, tamen, si obsides a vobis mihi dabuntur, uti (vos) ea, quae polliceamini, facturos (esse) intellegam, et si Haeduis de iniuriis, quas ipsis sociisque eorum intulistis, item si Allobrogibus satisfacietis, vobiscum pacem faciam. (7) Divico respondit: ita Helvetii a maioribus suis instituti sunt, uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populus Romanus est testis. Hoc responso dato discessit.

 

Caesar, BG 1, 17      (Übersetzung)

17(1) Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus, quod antea tacuerat, proponit:

esse nonnullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. (2) Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant, quod debeant: (3) praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre; (4) neque dubitari [(se) dubitare] debere, quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. (5) Ab isdem nostra consilia, quaeque in castris gerantur, hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. (6) Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese, quanto id cum periculo fecerit; et ob eam causam, quam diu potuerit, tacuisse.

17 (1) adductus: Nom.Sg.m.P.P.P.: stützendes Part.

proponit: 3.P.Sg.Praes.akt.: Hauptzeit cf. Zeitenfolge!   esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: esse..nonnullos

valeat: 3.P.Sg.Konj.Praes.abhg.von quorum  - Cf.: 2d

possint: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von qui  - Cf.: 2d

 

(2) deterrere: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: hos...deterrere     conferant: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von ne  - Cf.: 2d - Constructio ad sensum

debeant: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von quod  - Cf.: 2d  (3) Inhalt der improba oratio:  praestare + AcI:  Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: praestare

obtinere: Inf.Praes.akt.abhg.von possint     possint: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von si - Cf.: 2d

perferre: Inf.Praes.abhg.von praestare

(4) dubitari: Inf.Praes.pass.abhg.von debere     debere: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: debere - (se dubitare) debere  - Cf.: 1a

superaverint: 3.P.Pl.Konj.Perf.abhg.von si (für das Parallelfutur) - Cf.: 2d vorztg.

erepturi sint: 3.P.Pl.Konj.Praes.CPA abhg.von quin (für das Parallelfutur)  - Cf.: 2d nachztg.

(5) gerantur: 3.P.Pl.Praes.pass.abhg.von quaeque  - Cf.: 2d     enuntiari: Inf.Praes.pass.  - Cf.: 1a - AcI: (ea)...enuntirari

coerceri: Inf.Praes.pass.abhg.von posse     posse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: hos..posse

(6) coactus: Nom.Sg.m.P.P.P.     enuntia(ve)rit: 3.P.Sg.Konj.Perf.abhg von quod - Cf.: 2d vorztg.

intellegere: Inf.Praes.akt. . - Cf.: 1a - AcI: sese..intellegere

fecerit: 3.P.Sg.Konj.Perf.abhg.von quanto  - Cf.: 2d vorztg.    potuerit: 3.P.Sg.Konj.Perf.abhg. - Cf.: 2d vorztg.

tacuisse: Inf.Perf.akt.. - Cf.: 1a - AcI: sese..tacuisse

17(1) Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus, quod antea tacuerat, proponit:

sunt nonnulli, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. (2) Hi seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrent, ne frumentum conferant, quod debeant: (3) praestat, si iam principatum Galliae obtinere non possumus, nos Gallorum quam Romanorum imperia perferre; (4) neque dubitari debet (dubitare debemus), quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia nobis libertatem erepturi sint. (5) Ab isdem nostra consilia, quaeque in castris geruntur, hostibus enuntiantur; hi a me coerceri non possunt. (6) Quin etiam, quod necessariam rem coactus tibi enuntiavi, intellego, quanto id cum periculo fecerim; et ob eam causam, quam diu potui, tacui.

 

Caesar, BG 1, 18      (Übersetzung)

18(1) Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. (2) Quaerit ex solo ea, quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: (3) ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. (4) His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; (5) magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere; (6) neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; (7) ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororem ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. (8) Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. (9) Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea, quam habeat, gratia desperare. (10) Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus (nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat): eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum.

18(1) designari: Inf.Praes.pass.abhg.von sentiebat

sentiebat: 3.P.Sg.Imperf.akt + AcI: Dumnorigem, fratrem designari

praesentibus: Abl.Pl.m.Part.Praes.zu pluribus: Abl.abs

iactari: Inf.Praes.pass.abhg.von nolebat: 3.P.Sg.Imperf. + AcI: eas res iactari

dimittit, retinet, (2) quaerit: 3.P.Sg.Praes.akt.

dixerat: 3.P.Sg.Plusqupf.akt.abhg.von quae: Relsatz

dicit, quaerit, reperit: 3.P.Sg.Praes.akt. - reperit  + AcI: vera esse - reperit: Hauptzeit

(3) esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: ipsum esse Dumnorigem

summa audacia, magna gratia: Abl.qual.

cupidus + Gen.    

redempta habere: Praed.P.P.P.bei habere - Cf.: 1a - AcI: (eum=Dumnorigem)...habere

licente: Abl.Sg.m.Part.Praes.zu ipso: Abl.abs.

liceri: Inf.Praes.abhg.von audeat: liceor: ich biete    

audeat: 3.P.Sg.Konj.Praes.abhg.von propterea quod - Cf.: 2d

(4) auxisse, compara(vi)sse: Inf.Perf.akt.- Cf.: 1a - AcI: (eum)...auxisse...comparasse

ad largiendum: Akk.Gerundium

5) alere, habere: Inf.Praes.- Cf.: 1a - AcI: (eum)...alere...habere

 

(6) posse: Inf.Praes.: largiter posse: großen Einfluss haben - Cf.: 1a - AcI: (eum)...posse

conloca(vi)sse: Inf.Perf.akt.: alicui collocare: jemandem verheiraten - Cf.: 1a - AcI: (eum)...conlocasse

 

(7) habere: Inf.Praes.- Cf.: 1a - AcI: ipsum...habere

nuptum: Sup.auf -um zu collocare: nuptum collocare: verheiraten

colloca(vi)sse: Inf.Perf.akt..- Cf.: 1a - AcI: ipsum...collocasse

 

(8) favere et cupere: Inf.Praes.- Cf.: 1a - AcI: (eum)...favere et cupere (Hendiadyoin)

odisse: Inf.Perf.Cf.: 1a - AcI: (eum)...odisse - verbum def; Asyndeton

deminuta (sit): 3.P.Sg.f.Konj.Perf.pass.abhg.von quod - Cf.: 2d

restitutus sit: 3.P.Sg.m.Konj.Perf.pass.abhg.von quod - Cf.: 2d

(9) quid: Indef.Pron.    

accidat: 3.P.Sg.Konj.Praes.abhg.von si - Cf.: 2d

obtinendi: Gen.Sg.n.Gerundiv abhg.von spem zu regni     venire: Inf.Praes.akt. - Cf.: 1a - AcI: (eum)...venire 

habeat: 3.P.Sg.Konj.Praes.abhg.von quam - Cf.: 2d

desperare:Inf.Praes.akt. - Cf.: 1a - AcI: (eum)...desperare    

(10) reperiebat: 3.P.Sg.Imperf.akt

in quaerendo: Abl.Sg.Gerundium

factum esset: 3.P.Sg.n.Konj.Plusqupfkt.abhg.von quod: alle NS im AcI im Konj. nach der c.t.

factum esse: Akk.Sg.n.Inf.Perf.pass. - AcI: Caesar reperiebat initium factum esse

miserant: 3.P.Pl.Plusqupfkt.akt: wer?: Haedui

praeerat: 3.P.Sg.Imperf. wer?: Dumnorix

perterritum esse: Akk.Sg.m.Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: reliquum equitum perterritum esse

 

18(1) Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. (2) Quaerit ex solo ea, quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: (3) ipse est Dumnorix, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidus rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habet, propterea quod eo licente contra liceri audet nemo. (4) His rebus et suam rem familiarem auxit et facultates ad largiendum magnas comparavit; (5) magnum numerum equitatus suo sumptu semper alit et circum se habet; (6) neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter potest, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocavit; (7) ipse ex Helvetiis uxorem habet, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocavit. (8) Favet et cupit Helvetiis propter eam adfinitatem, odit etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris est restitutus. (9) Si quid accidit Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venit; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea, quam habet, gratia desperat. (10) Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus (nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat): eorum fuga reliquus est equitatus perterritus..

 

Caesar, BG 1, 20      (Übersetzung)

20 (1) Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit, ne quid gravius in fratrem statueret: (2) scire se illa esse vera neque quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. (3) Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. (4) Quodsi quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum, uti totius Galliae animi a se averterentur.

(1) complexus: Nom.Sg.m.Part.Perf.: Part coni.

obsecrare: Inf.Praes.akt.abhg.von coepit - coepit: 3.P.Sg.Perf.akt. Nebenzeit cf. Zeitenfolge!

quid: Indef.Pron. - statueret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von ne

(2) scire: Inf.Praes.akt..- Cf.: 1a - AcI: se...scire + AcI: (illa vera...esse; neque quemquam...capere)

doloris: Gen.part.abhg.von plus

 

 

posset: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von(cum temporale) - Cf.: 2d

crevisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.abhg.von propterea quod - Cf.: 2d

ad minuendam: Akk.Sg.f.Gerundiv zu gratiam: Gerkonstr.aus: ad minuendum gratiam

 

uteretur: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von propterea quod - Cf.: 2d

(3) commoveri: Inf.Praes.pass. - Cf.: 1a - AcI: se...scire + AcI: (sese...commoveri)

(4) quid: Indef.Pron.

accidisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.abhg.von quodsi (Parallelfutur im AcI)

teneret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von cum konzess. - neminem...non: Litotes

existimaturum (esse): Akk.Sg.m.Inf.Futur  - Cf.: 1a - AcI: neminem...existimaturum + AcI: ((id)...factum)

futurum (esse): Akk.Sg.n.Inf.Futur  - Cf.: 1c - AcI: ((id)...futurum)

averterentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von uti

20 (1) Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit, ne quid gravius in fratrem statueret: (2) scio illa esse vera neque quisquam ex eo plus quam ego doloris capit, propterea quod, cum ego gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, is minimum propter adulescentiam poterat, per me crevit; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem meam utebatur. (3) Tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveor. (4) Quodsi quid ei a te gravius acciderit, cum ego hunc locum amicitiae apud te teneam, nemo existimabit non mea voluntate factum; qua ex re fiet, uti totius Galliae animi a me avertantur.

 

Caesar, BG 1, 30     (Übersetzung)

30 (1) Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: (2) intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usu terrae Galliae quam populi Romani accidisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent, (3) uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur locumque domicilio ex magna copia deligerent, quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. (4) Petierunt, uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res, quas ex communi consensu ab eo petere vellent. (5) Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando, ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt.

30 (1) confecto: Abl.Sg.n.P.P.P. zu bello: Abl.abs.    Helvetiorum: Gen.obiect.    

legati: Praed.

gratulatum: Sup.auf -um: (durch convenerunt: 3.P.Pl.Perf.akt.) Nebenzeit cf. Zeitenfolge!

(2) intellegere: Inf.Praes.akt..- Cf.: 1a - AcI: sese...intellegere + AcI: eam rem...accidisse

repetisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupft.akt.abhg.von tametsi - Cf.: 2d

accidisse: Inf.Perf.akt.abhg.von intellegere

reliquissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupft.akt.abhg.von Propterea quod - Cf.: 2d

 

 

(3) inferrent, potirentur, deligerent, haberent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von uti

potirentur + Abl.

domicilio: Dat.

iudica(vi)ssent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupkt.akt.  - Cf.: 2d iim D. Konj.Imperf.

 

 

(4) peti(v)erunt: 3.P.Pl.Perf.akt. davon abhg. uti

in diem certam: dies f.: Termin indicere: Inf.Praes.akt.abhg.von liceret

liceret abhg.von uti

habere: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: sese...habere

petere: Inf.Praes.akt.abhg.von vellent

vellent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von petierunt  - Cf.: 2d

(5) permissa: Abl.Sg.f.P.P.P.zu ea re Abl.abs.    concilioDat.     constituerunt: 3.P.Pl.Perf.akt.

enuntiaret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von  ne bzw.sanxerunt     quis: Indef.Pron.

mandatum esset: Nom.Sg.n.Konj.Plusqupfkt.pass.abhg.von nisi

30 (1) Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: (2) intellegimus, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetivisti, tamen eam rem non minus ex usu terrae Galliae quam populi Romani accidisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliqissent, (3) uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent, quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. (4) Petierunt, uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: habemus quasdam res, quas ex communi consensu a te petere volumus. (5) Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando, ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt.

 

Caesar, BG 1, 31  (Übersetzung)

31 (2) Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare, ne ea, quae dixissent, enuntiarentur, quam uti ea, quae vellent, impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. (3) Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. (4) Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse, uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. (5) Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; posteaquam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. (6) Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. (7) Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos, quominus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. (8) Unum se esse ex omni civitate Haeduorum, qui adduci non potuerit, ut iuraret aut liberos suos obsides daret. (9) Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. (10) Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. (11) Futurum esse paucis annis, uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. (12) Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium; (13) non posse eius imperia diutius sustineri. (14) Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum, quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes remotas a Germanis petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. (15) Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare, quin de omnibus obsidibus, qui apud eum sint, gravissimum supplicium sumat. (16) Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse, ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere.

31 (2) impetrata: Abl.Sg.f.P.P.P. zu ea re: Abl.abs.     flentes: Nom.Pl.m.P.Praes.akt.zu omnes: Part.coni.

proiecerunt: 3.P.Pl.Perf.akt. Nebenzeit cf. Zeitenfolge    

contendere: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: se contendere et laborare (Hendiadyoin)

dixissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqpfkt.akt.  - Cf.: 2d     enunutiaretur: 3.P.Sg.Konj.Imperf.pass.abhg.von ne

vellent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.  - Cf.: 2d     impetrarent: 3.P.Pl.Konj.Imperf. abhg.von uti

enuntiatum esset: 3.P.Sg.n.Konj.Plusqupkt.pass.abhg.von si  Parallelfutur im AcI - Cf.: 2d

venturos (esse): Akk.Pl.m.Inf.Futur abhg.von viderent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt. +  AcI

(3) Locutus est: 3.P.Sg.m.Perf. Nebenzeit cf. Zeitenfolge

esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: factiones esse duas

tenere: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: tenere Haeduos...Avernos

(4) contenderent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt.abhg.von cum  - Cf.: 2d

factum esse: Akk.Sg.n.Inf.Perf.pass. unpers. - Cf.: 1a - AcI

arcesserentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.pass. abhg.von ut

(5) transisse: Inf.Perf.akt. - Cf.: 1a - AcI: milia XV...transisse

adama(vi)ssent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupfkt.akt.abhg.von cum

traductos (esse): Akk.Pl.m.Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: plures traductos esse

esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: esse...numerum

 

(6) contendisse: Inf.Perf.akt.  - Cf.: 1a - AcI: Haeduos...clientes...contendisse

pulsos: Akk.Pl.m.P.P.P. Part.coni.zu Haeduos

accepisse: Inf.Perf.akt. - Cf.: 1a - AcI: Haeduos...clientes...accepisse

amisisse: Inf.Perf.akt. - Cf.: 1a - AcI: Haeduos...clientes...amisisse

(7) fractos: Akk.Pl.m.P.P.P. Part.coni.zu  Haeduos

potuissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupfkt.abhg.von qui  - Cf.: 2d

coactos esse: Akk.Pl.m.Inf.Perf.pass. - Cf.: 1a - AcI: Haeduos...clientes...coactos esse

dare: Inf.Praes.akt.abhg.von coactos esse

obstringere: Inf.Praes.akt.abhg.von coactos esse  - iure iurando obstringere + AcI Futur

repetituros esse: Akk.Pl.m.Inf.Futur akt.: AcI: sese...repetituros (esse)

imploraturos: Akk.Pl.m.Inf.Futur akt.: AcI: sese...imploraturos (esse)

recusaturos: Akk.Pl.m.Inf.Futur akt.: AcI: sese...recusaturos (esse) + Sonderform d.Begehrs.

essent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von quominus

 

 

(8) esse:  Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: se unum esse

adduci: Inf.Praes.pass.abhg.von non potuerit: 3.P.Sg.Konj.Perf.abhg.von qui  - Cf.: 2d

potuerit: Tempuswechsel  - Cf.: 5f

iuraret, daret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von ut

 

(9) profugisse, venisse:  Inf.Perf.akt.  - Cf.: 1a - AcI: se...profugisse et venisse

postulatum: Supinum auf -um abhg.von venisse

 

 

(10) accidisse: Inf.Perf.akt.  - Cf.: 1a - AcI: (rem)...accidisse

consedisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupft.akt.abhg.von propterea quod  - Cf.: 2d

esset: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von qui  - Cf.: 2d

occupavisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupft.akt.abhg.von propterea quod  - Cf.: 2d

decedere: Inf.Praes.akt.abhg.von iuberet + AcI: Sequanos decedere

iuberet: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von propterea quod  - Cf.: 2d

 

venissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupfkt.akt.abhg.von propterea quod  - Cf.: 2d

pararentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.pass.abhg.von quibus  - Cf.: 2d

(11) futurum esse, uti...pellerentur:  Umschreibung für den AcI Futur

pellerentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.pass.abhg.von uti  - Cf.: 2d

transirent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt.abhg.von uti  - Cf.: 2d

conferendum: Akk.Sg.m.Gerundiv zu Gallicum (agrum)

esse: Inf.Praes.  - Cf.: 1a - AcI: neque conferendum esse ... Gallicum (agrum)

comparandam: Akk.Sg.f.Gerundiv zu hanc consuetudinem - Cf.: 1a - AcI: neque hanc consuetudinem...

(12) vicerit: 3.P.Sg.Konj.Perf.akt.abhg.von ut (temporal) Tempuswechsel bis (16)  - Cf.: 5a...

factum sit: 3.P.Sg.n.Konj.Perf.pass.abhg.von quod  - Cf.: 2d

imperare: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: Ariovistum...imperare

poscere: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: Ariovistum...poscere

edere: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: Ariovistum...edere

facta sit: Nom.Sg.f.Konj.Perf.pass.zu qua res  - Cf.: 2d

esse: Inf.Praes.  - Cf.: 1a - AcI: hominem esse barbarum...

 

(13) posse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: imperia...posse

sustineri: Inf.Praes.pass.abhg.von posse

(14) sit: 3.P.Sg.Konj.Praes.abhg.von nisi  - Cf.: 2d

faciendum: Akk.Sg.n.Gerundiv zu idem     esse: Inf.Praes.  - Cf.: 1a - AcI: idem esse faciendum

fecerint: 3.P.Pl.Konj.Perf.akt.abhg.von quod  - Cf.: 2d

emigrent: 3.P.Pl.Konj.Praes.akt.abhg.von ut (explicativum): Erklärung zu idem  - Cf.: 2d

petant: 3.P.Pl.Konj.Praes.akt.abhg.von ut (explicativum)  - Cf.: 2d

accidat: 3.P.Sg.Konj.Praes.akt.abhg.von quaecumque  - Cf.: 2d

experiantur: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von ut (explicativum)  - Cf.: 2d

(15) enuntiata sint: 3.P.Pl.n.Konj.Perf.pass.zu haec abhg.von si  - Cf.: 2d    

dubitare: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: se...dubitare     

sint: 3.P.Pl.Konj.Praes.abhg.von qui  - Cf.: 2d  

sumat: 3.P.Sg.Konj.Praes.akt.abhg.von quin  - Cf.: 2d

(16) deterrere: Inf.Praes.akt.abhg.von posse

posse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: Caesarem...posse

traducatur: 3.P.Sg.Konj.Praes.pass.abhg.von ne  - Cf.: 2d

posse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: Caesarem...posse

defendere: Inf.Praes.akt.abhg.von posse

 

31 (2) Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus nos id contendit et laborat, ne ea, quae diximus, enuntientur, quam uti ea, quae volumus, impetremus, propterea quod, si enuntiatum sit, summum in cruciatum nos venturos videmus. (3) Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones sunt duae; harum alterius principatum tenent Haedui, alterius Arverni. (4) Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum est, uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. (5) Horum primo circiter milia XV Rhenum transierunt; posteaquam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamaverunt, traducti sunt plures; nunc est in Gallia ad C et XX milium numerus. (6) Cum his Haedui eorumque clientes semel atque iterum armis contenderunt; magnam calamitatem pulsi acceperunt, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amiserunt. (7) Quibus proeliis calamitatibusque fracti, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuerunt, coacti sunt Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos, quominus perpetuo sub eorum dicione atque imperio essent. (8) Ego unus sum ex omni civitate Haeduorum, qui adduci non potuerim, ut iurarem aut liberos meos obsides darem. (9) Ob eam rem ex civitate profugi et Romam ad senatum veni auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneor. (10) Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidit, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedit tertiamque partem agri Sequani, qui est optimus totius Galliae, occupavit et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iubet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venerunt, quibus locus ac sedes pararentur. (11) Paucis annis omnes ex Galliae finibus pellentur atque omnes Germani Rhenum transibunt; neque enim conferendus est Gallicus cum Germanorum agro neque haec consuetudo victus cum illa comparanda. (12) Ariovistus autem, ut semel Gallorum copias proelio vicit, quod proelium factum est ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperat, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscit et in eos omnia exempla cruciatusque edit, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta est. Homo est barbarus, iracundus, temerarius; (13) non possunt eius imperia diutius sustineri. (14) Nisi quid in te populoque Romano erit auxilii, omnibus Gallis idem est faciendum, quod Helvetii fecerunt, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidit, experiantur. (15) Haec si enuntiata Ariovisto sunt, non dubito, quin de omnibus obsidibus, qui apud eum erunt, gravissimum supplicium sumat. (16) Tu vel auctoritate tua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere potes, ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria potes defendere.

 

Caesar, BG 1, 34      (Übersetzung)

34 (1) Quam ob rem placuit ei, ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent, uti aliquem locum medium utriusque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere.

(2) Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere.

(3) Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere, quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse.

(4) Sibi autem mirum videri, quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset.

(1) quam ob rem: Rel.Anschl.      placuit: 3.P.Sg.Perf.akt.von placere: mihi placet, ut: ich beschließe, dass

mitteret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg von ut (Begehrsatz)    postularent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.von postulare abhg.von qui (fin.Rels.)

utriusque: Gen.Sg.von uterque abhg.von medium     conloquio: Dat.fin.     deligeret: 3P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von uti (Begehrsatz)     

Oratio obliqua:

velle: Inf.Praes - Cf.:1a - AcI: sese velle     agere: Inf.Praes.akt.abhg.von velle bei Subj.Gleichheit Inf.    cum eo: Cf.: 4

(2) respondit: 3.P.Sg.Perf.akt.von respondere     ipsi: Dat.Sg.: Cf.: 4

esset: 3.P.Sg.Konj.Imperf.von esse Irr.d.Gegenw. in der or.obl.  quid: Indefin.Pron.     opus est: cf.Abl.copiae  

venturum fuisse: Akk.Sg.m.Inf.Perf.CPA, Irr.d.Gegenw. im AcI - Cf.: 1a - AcI: sese venturum fuisse

quid: Indefin.Pron.   velit: 3.P.Sg.Konj.Praes. - Cf.: 5e - Realis in der or.obl. - velle + dopp.Akk.: quid, se  -

velit: Konj.Praes.zur Deutlichkeit, um den Irrealis vom Realis zu unterscheiden: direkt: si...opus esset...venirem (venissem) aber: vis...opportet

venire: Inf.Praes.akt.abhg.von oportere     oportere: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: illum oportere 

(3) venire: Inf.Praes.akt.abhg.von audere - Cf.: 1a - AcI: se audere

possideret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. - Cf.: 2d

contrahere: Inf.Praes.abhg.von posse  - Cf.: 1a - AcI: (se) posse    contrahere + Akk.  

 

(4) videri: Inf.Praes.pass. - Cf.: 1a - AcI: mirum videri

vicisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.  - Cf.: 2d

esset: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von quid bzw.videri: abhg.Frages.    quid mihi negotii est: was habe ich zu suchen, verloren, zu tun

 

34 (1) Quam ob rem placuit ei, ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent, uti aliquem locum medium utriusque conloquio deligeret: Caesar vult de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere.

(2) Ei legationi Ariovistus respondit: si quid mihi a Caesare opus esset, ego ad eum venirem; si quid Caesar me vult, ad me venire oportet.

(3) Praeterea neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audeo, quas Caesar possidet, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere possum.

(4) Mihi autem mirum videtur, quid in mea Gallia, quam bello vici, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii est.

 

Caesar, BG 1, 35    (Übersetzung)

35 (1) His responsis ad Caesarem relatis iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit:

(2) quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus ab senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret, ut in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse, quae ab eo postularet:

(3) primum, ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides, quos haberet ab Haeduis, redderet Sequanisque permitteret, ut, quos illi haberent, voluntate eius (iis = Haeduis) reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret.

(4) si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala M. Pisone consulibus senatus censuisset, uti, quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum.

35 (1) his responsis relatis: Abl.abs

mittit: 3.P.Sg.Praes.akt.von mittere - historisches Praesens: er schickte = Nebenzeit cf. Zeitenfolge!

 

(2) quoniam: kaus.     adfectus: Nom.Sg.m.P.P.P.: Part.coni.

cum: cum modale: indem, dadurch dass     in consulatu suo: innerhalb, während seines Konsulates - Abl.temp.: cf. in + Abl.     

appellatus esset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf. abhg.von cum - Cf.: 2d vorztg.    

referret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von quoniam  - Cf.: 2d gleichztg.     invitatus: Nom.Sg.m.P.P.P.: Part.coni. konzessiv

gravaretur: 3.P.Sg.Konj.Imperf.pass. abhg.von ut: konsek.

putaret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von ut: konsekputaret + AcI: dicendum sibi et cognoscendum (esse): Akk.Sg.n.Gerundiv

haec esse: HS - Cf.: 1a     postularet:  3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von quae  - Cf.: 2d gleichztg.

 

(3) traduceret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.  - Cf.: 2a     haberet: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von quos  - Cf.: 2d gleichztg.

redderet, permitteret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.  - Cf.: 2a - permittere + ut ... voluntate eius ...liceret: Pleonasmus

haberent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von quos  - Cf.: 2d gleichztg.     reddere: Inf.Praes.akt.abhg.von liceret

liceret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von ut      lacesseret, inferret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. - Cf.: 2a

Sequanisque permitteret, ut (eos obsides), quos illi (= Sequani) haberent, voluntate eius (= Ariovist) (iis = Haeduis) reddere illis (= Sequanis) liceret;

 

 

(4) si fecisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf. vorztg. zu futuram (esse) im D.: Praes.- Cf.: 2d vorztg. - si fecisset...futuram (esse): Parallelfutur im AcI

futuram (esse): Akk.Sg.f.Inf.Futur - Cf.: 1a     si non impetraret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. gleichztg. zu se non neglecturum

M. Messala M. Pisone consulibus: Abl.abs. (61 v.Chr.)     censuisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.vorztg abhg.von quoniam: kaus. - Cf.: 2d

obtineret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.gleichztg. abhg.von quicumque - Cf.: 2d    

facere: Inf.Praes.abhg.von posset: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von quod = quantum - Cf.: 2d      commodo: Abl.modi

defenderet: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von utii - Cf.: 2d      Haeduorum: Gen.obiect.

sese..se...non neglecturum (esse): HS - Cf.: 1a (se: nach 4 NS wiederholt)     non neglecturum: Litotes

(1) His responsis ad Caesarem relatis iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit:  

(2) quoniam tanto meo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu meo rex atque amicus ab senatu appellatus es, hanc mihi populoque Romano gratiam refers, ut in conloquium venire invitatus graveris neque de communi re dicendum tibi et cognoscendum putes, haec sunt, quae a te postulo:

(3) primum, ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduxeris; deinde obsides, quos habes ab Haeduis, redde Sequanisque permitte, ut, quos illi habent, voluntate tua reddere illis liceat; neve Haeduos iniuria lacessiveris neve his sociisque eorum bellum intuleris!         

(4) si id ita feceris, mihi populoque Romano perpetua gratia atque amicitia tecum erit; si non impetrabo, (ego), quoniam M. Messala M. Pisone consulibus senatus censuit, uti, quicumque Galliam provinciam obtinet, quod commodo rei publicae facere potest, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defendat, Haeduorum iniurias non neglegam.

 

Caesar, BG 1, 36     (Übersetzung)

36 (1) Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli, ut, qui vicissent, iis, quos vicissent, quem ad modum vellent, imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse.

(2) Si ipse populo Romano non praescriberet, quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri.

(3) Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos.

(4) Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret.

(5) Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent, quod convenisset, stipendiumque quotannis penderent. si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum.

(6) Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum: neminem secum sine sua pernicie contendisse.

(7) Cum vellet, congrederetur: intellecturum, quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent.

36 (1) respondit: 3.P.Sg.Perf.akt.: er antwortete = Nebenzeit cf. Zeitenfolge!

esse: Inf.Praes. AcI: ius esse - Cf.: 1a     vicissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf. - Cf.: 2d vorztg. Rel.Satz    

vellent: 3.P.Pl.Konj.Imperf. abhg.Fragesatz - Cf.: 2d gleichztg.    

imperarent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von ut  - Cf.: 2d gleichztg.

imperare: Inf.Praes.akt.abhg.von consuesse    

consue(vi)sse: Inf.Perf.akt. AcI: populum Romanum...consuesse - Cf.: 1a

(2) praescriberet: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.abhg.von si  - Cf.: 2d gleichztg.

uteretur: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.Fragesatz    

opoprtere:  Inf.Praes. AcI: oportere - Cf.: 1a

impediri: Inf.Praes.pass. abhg.von oportere + AcI: se...impediri

 

(3) tempta(vi)ssent, congressi (essent), superati essent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.abhg.von quoniam  - Cf.: 2d vorztg.

factos esse: Akk.Pl.m.Inf.Perf.pass. AcI: Haeduos stipendiarios esse factos - Cf.: 1a

(4) facere: Inf.Praes.akt.  AcI: Caesarem facere - Cf.: 1a

faceret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt. abhg.von qui (kausal  - Cf.: 2d gleichztg.

(5) redditurum esse, inlaturum esse: Inf.Futur akt. AcI: se redditurum non esse - Cf.: 1a

manerent, penderent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt.abhg.von si: Parallelfutur  - Cf.: 2d gleichztg.    

fecissent: 3.P.Pl.Konj.Plqupf.akt.abhg.von si: Parallelfutur  - Cf.: 2d vorztg.    

convenisset: 3.P.Sg.Konj.Plqupf.abhg.von quod (rel.Pron.)  - Cf.: 2d vorztg.

afuturum: Inf.Futur  AcI: fraternum nomen afuturum (esse) - Cf.: 1a

 

 

(6)denuntiaret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt. (+ AcI: se neglecturum) abhg.von quod (aufgreifend)  - Cf.: 2d gleichztg.

neglecturum (esse): Inf.Futur.akt.    

contendisse: Inf.Perf.akt. AcI: neminem... contendisse - Cf.: 1a

secum: indir.Refl.(Ariovist) - sua dir.Refl.(neminem)

(7) vellet: 3.P.Sg.Konj.Imperf.abhg.von cum (temp.) - Cf.: 2d gleichztg.     congrederetur: 3.P.Sg.Konj.Imperf. - Cf.: 2a

intellecturum (esse): Inf.Futur akt. AcI: (eum) intellecturum - Cf.: 1a    

subissent: 3.P.Pl.Konj.Plqupf.akt.abhg.von qui (rel.Pron.) - Cf.: 2d vorztg.

possent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.abhg.von quid (indir.Frages.) - Cf.: 2d gleichztg.

36 (1) Ad haec Ariovistus respondit: ius est belli, ut, qui vicerunt, iis, quos vicerunt, quem ad modum velint, imperent. Item populus Romanus victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuevit.

2) Si ego populo Romano non praescribo, quem ad modum suo iure utatur, non oportet me a populo Romano in meo iure impediri.

(3) Haedui mihi, quoniam belli fortunam temptaverunt et armis congressi ac superati sunt, stipendiarii sunt facti.

(4) Magnam, Caesar, iniuriam facis, qui tuo adventu vectigalia mihi deteriora facias.

(5) Haeduis obsides non reddam neque his neque eorum sociis iniuria bellum inferam, si in eo manebunt, quod convenit, stipendiumque quotannis pendent. si id non fecerint, longe iis fraternum nomen populi Romani aberit.

(6) Quod mihi, Caesar, denuntias te Haeduorum iniurias non neglecturum: nemo mecum sine sua pernicie contendit.

(7) Cum voles, congredere: intelleges, quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subierunt, virtute possint.

 

 

Caesar, BG 1, 40       (Übersetzung)

(1) Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus vehementer eos incusavit:

primum quod, aut quam in partem aut quo consilio ducerentur, sibi quaerendum aut cogitandum putarent. (2) Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? (3) Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum.

(4) Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? (5) Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria, cum Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarent.

(6) Ex quo iudicari posse, quantum haberet in se boni constantia, propterea quod, quos aliquamdiu inermes sine causa timuissent, hos postea armatos ac victores superassent. (7) Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. (8) Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. (9) Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse.

(10) Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. (11) Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos.

(12) Quod non fore dicto audientes milites neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. (13) Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam.

(14) Itaque se, quod in longiorem diem conlaturus fuisset, repraesentaturum et proxima nocte de quarta vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset, utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret.  (15) Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram.

Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime.

(1) incusavit: 3.P.Sg.Perf.akt.: Verbum dicendi - or.obl.davon abhg. - Nebenzeit:  cf. Zeitenfolge!

ducerentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.pass.- indir.Fragesatz: abhg.von putarent: gleichztg.

putarent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt. - abhg.von quod bzw. incusavit

(2) adpetisse: Inf.Perf.akt. - Cf.: 1a - AcI: Ariovistum...adpetisse

iudicaret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt. - Cf.: 2b - (= ne quisquam...iudicaret) + AcI: hunc discessurum esse - cur quemquam iudicare1

 

(3)  sibi: Cf.: 4a

persuaderi: Inf.Praes.pass. - Cf.: 1a - mihi persuadetur + AcI: "ich gewinne die Überzeugung"

AcI: eum...repudiaturum (esse): Akk.Sg.m.Inf.Futur akt.

suam: Cf.: 4a

 

(4) intulisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.akt.  - Cf.: 2d vorztg.   vererentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf. - Cf.: 2b (= ne quid vererentur!)     desperarent: 3.P.Pl. Konj. Imperf. akt. - Cf.: 2b (= ne desperarent!)

 

(5) factum (esse): Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: periculum...factum

meritus (esse): Inf.Perf. abhg.von videbatur + NcI: exercitus...imperator...meritus esse

videbatur: 3.P.Sg.Imperf.Ind.pass. - Übergang in die direkte Rede - Cf.: 3a

factum (esse): Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: (periculum)...factum

accepissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf. - Cf.: 2d vorzgt.     sublevarent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt. - Cf.: 2d gleichzgt.

 

(6) iudicari: Inf.Praes.pass. abhg.von posse

posse: Inf.Praes. - Cf.: 1c (ex quo: Rel.Anschluss, daher AcI)

haberet: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt.: abhg.von quantum     timuissent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.akt.  - Cf.: 2d vorzgt.

superassent: 3.P.Pl.Konj.Plusqupf.akt. (= superavissent)  - Cf.: 2d vorzgt.

(7) esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: hos esse eosdem Germanos    congressi: Nom.Pl.m.P.Perf. zu Helvetii

superarint: 3.P.Pl.Konj.Perf.akt. (=superaverint) - Cf.: 5. Zusatz a)   potuerint:  3.P.Pl.Konj.Perf. - Cf.: 5. Zusatz a)

 

(8) commoveret: 3.P.Sg.Konj.Imperf.akt. - Cf.: 2d gleichzgt.

quaererent:  3.P.Pl.Konj.Imperf.akt. - Cf.: 2d gleichzgt.

reperire: Inf.Praes.akt.abhg.von posse - posse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: hos...posse

tenuisset, fecisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf.akt. - Cf.: 2d vorzgt. abhg.von cum (Narratives cum)

adortum, vicisse: Inf.Perf. - Cf.: 1a - AcI: Ariovistum...adortum, vicisse

 

(9) fuisset: 3.P.Sg.Konj.Plusqupf. - Cf.: 2d vorzgt. (ne ipsum Ariovistum quidem sperare...hac ratione, cui...locus fuisset)

sperare:  Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: ne ipsum quidem sperare + AcI Futur

capi posse: Inf.Praes. für den Inf.Futur pass. (nostros exercitus captum iri - sperat fore, ut nostri exercitus capiantur)

 

(10) conferrent: 3.P.Pl.Konj.Imperf.akt. - Cf.: 2d gleichzgt.  facere: Inf.Praes.akt. - Cf.: 1a - AcI: (illos) facere

desperare, praescribere: Inf.Praes.akt. abhg. von viderentur: NcI

viderentur: 3.P.Pl.Konj.Imperf.pass. - Cf.: 2d gleichzgt. abhg.von cum (Kausales cum)

 

(11) esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: haec...esse + Dat.fin.

subministrare: Inf.Praes.akt. - Cf.: 1a - AcI: Sequanos, Leucos, Lingones...subministrare

esse: Inf.Praes. - Cf.: 1a - AcI: frumenta matura...esse

iudicaturos (esse): Akk.Pl.m.Inf.Futur akt. - Cf.: 1a - AcI: ipsos...iudicaturos esse

(12)  fore: Inf.Futur (= futuri esse), laturi (esse) - abhg.von dicantur: NcI

dicantur: 3.P.Pl.Konj.Praes.pass. Nach längerer Rede Tempuswechsel: Lebhaftigkeit - Cf.: 5. Zusatz c) gleichzgt. (non erunt dicto audientes milites neque signa ferent)

commoveri: Inf.Praes.pass. scire: Inf.Praes.akt.  - Cf.: 1a - AcI: se...commoveri: (se)...scire

fuerit: 3.P.Sg.Konj.Perf. - Cf.: 5. Zusatz c)  vzgt.

defuisse: Inf.Perf., esse convictam: Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: fortunam defuisse, avaritiam convictam esse

(13) perspectam esse: Akk.Sg.f.Inf.Perf.pass.  - Cf.: 1a - AcI: suam innocentiam, felicitatem esse perspectam

(14) conlaturus fuisset: 3.P.Sg.m.Konj.Plusqupf.coniug. periphr. vzgt.

repraesentaturum,  moturum (esse): Akk.Sg.m.Inf.Futur akt.  - Cf.: 1a - AcI: se...repraesentaturum esse...moturum esse      intellegere: Inf.Praes.akt. - abhg.von posset

posset: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von ut fin.  - Cf.: 2d gleichzgt.

valeret: 3.P.Sg.Konj.Imperf. abhg.von utrum (Abhg.Fragesatz) - Cf.: 2d gleichzgt.

(15) sequatur: 3.P.Sg.Konj.Praes. - Cf.: 5. Zusatz c) gleichzgt.

iturum (esse): Akk.Sg.m.Inf.Futur akt.  - Cf.: 1a - AcI: se...iturum esse

dubitet: 3.P.Sg.Konj.Praes.akt. - Cf.: 5. Zusatz c) gleichzgt.

futuram (esse): Akk.Sg.f.Inf.Futur - Cf.: 1a - AcI: eam cohortem futuram esse

 

1 auch mögl. (Kühner, Stegmann 2 p.541)

(1) Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus vehementer eos incusavit:

Primum quod, aut quam in partem aut quo consilio ducamini, vobis quaerendum aut cogitandum putatis? (2) Ariovistus me consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetivit; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum esse iudicet? (3) Mihi quidem persuadetur cognitis meis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque meam neque populi Romani gratiam repudiaturum.

(4) Quod si furore atque amentia impulsus bellum intulit, quid tandem veremini? Aut cur de vestra virtute aut de mea diligentia desperatis? (5) Factum est eius hostis periculum patrum nostrorum memoria, cum Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum est etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis acceperant, sublevabant.

(6) Ex quo iudicari potest, quantum habeat in se boni constantia, propterea quod, quos aliquamdiu inermes sine causa timuistis, hos postea armatos ac victores superaveratis.  (7) Denique hi sunt iidem Germani, quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superaverunt, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerunt. (8)
Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commovet, hi, si quaerunt, reperire possunt diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. (9) Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuerat, hac ne ipse quidem sperat nostros exercitus capi posse.

(10) Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferunt, faciunt arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere videantur. (11) Haec mihi est curae; frumentum Sequani, Leuci, Lingones subministrant, iamque sunt in agris frumenta matura; de itinere ipsi brevi tempore iudicabitis.

(12) Quod non fore dicto audientes milites neque signa laturi dicuntur, nihil ea re commoveor: scio enim (iis), quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. (13) Mea innocentia perpetua vita, felicitas Helvetiorum bello est perspecta.

(14) Itaque, quod in longiorem diem conlaturus eram, repraesentabo et proxima nocte de quarta vigilia castra movebo, ut quam primum intellegere possim, utrum apud vos pudor atque officium an timor plus valeat.  (15) Quod si praeterea nemo sequetur, tamen cum sola decima legion ibo, de qua non dubito, mihique ea praetoria cohors erit.

Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime.

 

Livius Ab urbe condita II, 12, 9    

(9)"Romanus sum" inquit, "ciuis; C. Mucium vocant. Hostis hostem occidere volui, nec ad mortem minus animi est, quam fuit ad caedem; et facere et pati fortia Romanum est. (10) Nec unus in te ego hos animos gessi; longus post me ordo est idem petentium decus. Proinde in hoc discrimen, si iuvat, accingere, ut in singulas horas capite dimices tuo, ferrum hostemque in vestibulo habeas regiae! Hoc tibi iuventus Romana indicimus bellum. (11) Nullam aciem, nullum proelium timueris! Uni tibi et cum singulis res erit." 

 

(9) C. Mucius sagte: „Ich bin ein römischer Bürger. Gaius Mucius nennt man mich. Als Feind wollte ich den Feind töten, aber zum eigenen Tod habe ich nicht weniger Mut als ich sie zur Ermordung hatte. Mutiges zu tun und Mutiges zu erleiden, das ist römisch. (10) Und nicht als einziger habe ich gegen dich diesen Mut aufgebracht. Hinter mir steht eine lange Reihe Männer, die denselben Ruhm anstreben. Daher rüste dich gegen diese Gefahr, wenn es dir Spaß macht, von Stunde zu Stunde um dein Leben zu kämpfen und einen bewaffneten Feind im Eingang des Königszelts zu haben! Das ist der Krieg, den wir, die römischen jungen Männer, dir ansagen. (11) Fürchte dich nicht vor irgendeinem Heer, vor irgendeiner Schlacht! Du ganz allein wirst es jeweils nur mit einem zu tun haben.“

 

(9) (C. Mucius) inquit: Romanum civem se esse. C. Mucium  se vocare. Hostem se occidere voluisse, nec ad mortem minus animi esse quam fuisse ad caedem; et facere et pati fortia Romanum esse. (10) Nec unum in illum se hos animos gessisse; longum post se ordinem esse idem petentium decus. Proinde in hoc discrimen, si iuvaret, accingeretur, ut in singulas horas capite dimicaret, ferrum hostemque in vestibulo haberet regiae. Hoc illi iuventutem Romanam indicere bellum. (11) Nullam aciem, nullum proelium timeret! Uni illi et cum singulis rem futuram esse." 

 

Nepos, Themistocles 7, 4

(7,4) hos postquam Athenas pervenisse ratus est, ad magistratum senatumque Lacedaemoniorum adiit et apud eos liberrime professus est: Atheniensis meo consilio, quod communi iure gentium facere possent, deos publicos suosque patrios ac penates, quo facilius ab hoste possent defendere, muris saepserunt neque in eo, quod inutile erat Graeciae fecerunt. (7,5) nam illorum urbs ut propugnaculum oppositum est barbaris, apud quam iam bis classes regiae fecerunt naufragium. (7,6) Lacedaemonii autem male et iniuste faciunt, qui id potius intuentur, quod ipsorum dominationi quam quod universae Graeciae utile est. Quare, si vestros legatos recipere vultis, quos Athenas miserant, me remittite, aliter hos numquam in patriam recipient.

 

Als er nun glaubte, dass sie in Athen angelangt seien, trat er vor die Behörde und den Rat der Lakedaimonier und bekannte vor ihnen ganz freimütig: auf seinen Rat hätten die Athener, was sie auch nach dem gemeinsamen Völkerrecht tun dürften, die Staats-, sowie ihre vaterländischen und Hausgötter, um sie leichter vor dem Feind zu schützen, mit Mauern umschlossen, und darin hätten sie nichts getan, was gegen den Vorteil Griechenlands wäre. Denn ihre Stadt liege den Barbaren gegenüber wie ein Bollwerk da, an dem die Flotten des Perserkönigs schon zweimal gescheitert seien. Die Lakedaimonier aber handelten weder löblich, noch recht, wenn sie mehr ins Auge fassten, was ihrer eigenen Herrschaft, als was dem gesamten Griechenland dienlich sei. Daher möchten Sie, wenn sie ihre eigenen nach Athen geschickten Gesandten wiederhaben wollten, ihn selbst zurücksenden: sonst würden sie diese nie wieder in ihr Vaterland zurückkehren sehen.

(7,4) Themistocles hos postquam Athenas pervenisse ratus est, ad magistratum senatumque Lacedaemoniorum adiit et apud eos liberrime professus est: Atheniensis suo consilio, quod communi iure gentium facere possent, deos publicos suosque patrios ac penates, quo facilius ab hoste possent defendere, muris saepsisse neque in eo quod inutile esset Graeciae fecisse. (7,5) nam illorum urbem ut propugnaculum oppositum esse barbaris, apud quam iam bis classes regias fecisse naufragium. (7,6) Lacedaemonios autem male et iniuste facere, qui id potius intuerentur, quod ipsorum dominationi quam quod universae Graeciae utile esset. quare, si suos legatos recipere vellent, quos Athenas miserant, se remitterent, aliter illos numquam in patriam essent recepturi.

 

 

 



HOME

HOME    

GRAMMATIK

GRAMMATIK    

LATEIN

LATEIN